Κεφαλαλγία

Κεφαλαλγία: διαλύοντας τους μύθους

Ο πονοκέφαλος είναι ίσως το πλέον παρεξηγημένο σύμπτωμα στην ιστορία της Ιατρικής. Έχει ταυτόχρονα υποτιμηθεί, υποδιαγνωσθεί και υποθεραπευθεί από την μία και υπερεκτιμηθεί, δυσδιαγνωσθεί και δυσθεραπευθεί από την άλλη. Εδώ θα προσπαθήσουμε να ξεδιαλύνουμε μερικές από τις συχνότερες παρανοήσεις σχετικά με την κεφαλαλγία που συναντούμε στην καθημερινή κλινική πράξη.

Μύθος #1: Με πονάει συχνά το κεφάλι μου, άρα πάσχω από ημικρανίες. Ο πονοκέφαλος, ως σύμπτωμα, δεν προκαλείται μόνο από την ημικρανία ούτε η ημικρανία αποτελεί τον μοναδικό τύπο πρωτοπαθούς κεφαλαλγίας. Μάλιστα ο συχνότερος τύπος πρωτοπαθούς κεφαλαλγίας είναι η κεφαλαλγία τάσεως. Υπάρχουν συγκεκριμένα κλινικά κριτήρια που κατατάσσουν μια κεφαλαλγία σε συγκεκριμένο τύπο, και αφού μάλιστα αποκλειστεί το ενδεχόμενο δευτεροπαθούς κεφαλαλγίας (οφειλόμενη δηλαδή σε άλλα αίτια, συστηματικά ή τοπικά και που πρώτα αυτά θα πρέπει να αντιμετωπιστούν). Αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί και η αντίστοιχη θεραπεία μπορεί να διαφέρει ριζικά.

Μύθος #2: Δεν γνωρίζουμε καθόλου τον μηχανισμό της ημικρανίας. Αυτό μέχρι σχετικά πρόσφατα ήταν περισσότερο αληθές από όσο θα θέλαμε να παραδεχθούμε. Όντως δεν γνωρίζαμε πολλά για τον υποκείμενο παθολογικό μηχανισμό. Αυτό όμως τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει σημαντικά. Γνωρίζουμε λοιπόν πως η ημικρανία είναι η κλινική εκδήλωση μιας αγγειοδραστικής “καταιγίδας” στα μικρά αγγεία του εγκεφάλου και των μηνίγγων με τοπική αγγειοδιαστολή και, κυρίως, αυξημένη διαπερατότητα και φλεγμονή – σαν μια πρόσκαιρη και “απρόκλητη” μηνιγγίτιδα κατά κάποιο τρόπο, χωρίς να υπάρχει λοίμωξη ή άλλη φλεγμονώδης αιτία παρά ως απάντηση σε εξειδικευμένες νευρικές εντολές που διακρίνουν αυτά τα αγγεία από το υπόλοιπο σώμα μας. Γνωρίζουμε επίσης ότι πολύ συχνά του φαινομένου αυτού προηγείται μια “ηλεκτρική καταστολή” που εξαπλώνεται στον φλοιό του εγκεφάλου με την μορφή κύματος και πως μόνο μετά το τέλος του φαινομένου ξεκινά η ημικρανία. Αυτό το “κύμα καταστολής” (Cortical Spreading Depression – CSD) έχει ταυτιστεί με την αύρα που προηγείται σε πολλά ημικρανικά επεισόδια.

Μύθος #3: Δεν υπάρχει θεραπεία για την ημικρανία. Τόσο στην περίπτωση της ημικρανίας όσο και για άλλους τύπους πρωτοπαθούς κεφαλαλγίας υπάρχει μια σειρά από θεραπευτικές επιλογές προφύλαξης που ακόμα κι όταν δεν επιτυγχάνουν την πλήρη εξάλειψη των επεισοδίων, μειώνουν σημαντικά την ένταση, την συχνότητα και την διάρκεια αυτών επιστρέφοντας στους ασθενείς πολλές ημέρες ενεργού ζωής και παραγωγικότητας. Για την ημικρανία μάλιστα ξεκινάει μια νέα εποχή στοχευμένων, εξαρχής σχεδιασμένων, θεραπειών με μονοκλωνικά αντισώματα για το πεπτίδιο CGRP ή τους υποδοχείς του – ένα χημικό κύκλωμα που ελέγχει ακριβώς την αγγειοδραστική ομοιόσταση των αγγείων του εγκεφάλου – με πολύ θετικά αποτελέσματα σε ασθενείς χωρίς βελτίωση σε προηγούμενες γενιές φαρμάκων. Παράλληλα η καλύτερη κατανόηση του αιτιοπαθογενετικού μηχανισμού της κεφαλαλγίας υποβοηθά την ανάπτυξη φυσικών, μη φαρμακευτικών, θεραπευτικών στρατηγημάτων όπως ο Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός – μια ταχέως εξελισσόμενη μέθοδος που στοχεύει στην έγκαιρη ανάσχεση του CSD.

Μύθος #4: Πώς κάνεις έτσι, για έναν πονοκέφαλο; Η ένταση, η διάρκεια, ο τύπος και η συχνότητα των επεισοδίων κεφαλαλγίας από περίπτωση σε περίπτωση μπορεί να διαφέρει δραματικά προσλαμβάνοντας έτσι χαρακτήρες από μια απλή ενόχληση μέχρι μια πραγματική “λειτουργική αναπηρία” που εμποδίζει τον ασθενή να ζήσει μια φυσιολογική ζωή και υψώνει ανυπέρβλητα τείχη στην εργασιακή, την σχολική, την οικογενειακή του καθημερινότητα. Η έλλειψη κατανόησης της κατάστασης του ασθενούς από το περιβάλλον του προκαλεί περαιτέρω δυσφορία, τριβές και εντάσεις, ακόμα και την αποκοινωνικοποίησή του προς αποφυγή της επικριτικής στάσης του κοινωνικού περίγυρου.

Μύθος #5: Έχω πονοκέφαλο – μήπως έχω σκλήρυνση, όγκο στον εγκέφαλο, ανεύρυσμα;! Όχι, όχι, και πάλι Όχι! Η κεφαλαλγία, όταν δεν είναι πρωτοπαθής, είναι ένα πολύ συχνό σύμπτωμα που μπορεί να οφείλεται σε πάμπολλες παθολογίες, τόσο του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος όσο και συστηματικές. Αν ψάξετε στην Google τότε αυτή θα αναφέρει όλες τις συσχετίσεις που θα βρεθούν όχι με σειρά συχνότητας ή ισχύος επιστημονικών στοιχείων και αποδείξεων αλλά των περισσότερων “click”, αυτών που προκαλούν την περιέργεια και την ανησυχία του ευρέως κοινού. Δεν φταίει η Google για τον τρόπο που λειτουργεί ο αλγόριθμός της, φταίμε εμείς που δεν το συνυπολογίζουμε: η μηχανή αναζήτησης δεν γνωρίζει το ιστορικό σου, δεν σε έχει εξετάσει κλινικά, δεν έχει εκπαιδευθεί στην ιατρική επιστήμη, δεν μπορεί να εφαρμόσει κριτική σκέψη.

Η κεφαλαλγία λοιπόν είναι ένα αρκετά πολύπλοκο ζήτημα και σε αρκετές περιπτώσεις περνάει τα όρια της “λειτουργικής αναπηρίας”.  Τόσο η ορθή διάγνωση και ο αποκλεισμός υποκείμενου οργανικού αίτιου όσο και η θεραπεία αποτελούν ειδικά ζητήματα υγείας. Υπάρχουν προληπτικές – προφυλακτικές θεραπείες και, όπως σε κάθε άλλο ζήτημα υγείας, υπεύθυνη απάντηση μπορεί να μας δώσει ο γιατρός μας και μόνο.