Επιδημιολογικά στοιχεία
Η ήπια γνωσιακή διαταραχή και η άνοια είναι ένα πρόβλημα υγείας με διαρκώς αυξανόμενη παρουσία ώστε να αποτελέσει στο σύντομο μέλλον υγειονομική τροχοπέδη. Από τη μία η επιτυχία της επιστήμης να αυξήσει το προσδόκιμο ζωής σε μια κοινωνία που “γερνάει” δημογραφικά και από την άλλη η αυξημένη ενημέρωση και επαγρύπνηση των οικείων σε σχέση με το παρελθόν αποτελούν τους κύριους συντελεστές αυτής της στατιστικής. Παράλληλα ο σημερινός αστικός τρόπος ζωής εκθέτει τους ηλικιωμένους σε αυξημένο κίνδυνο κοινωνικής απομόνωσης, κατάσταση με εξαιρετικά επιβαρυντικό ρόλο στην νόσο. Αντίθετα, η έγκαιρη διάγνωση επιτρέπει την θεραπευτική παρέμβαση (φαρμακευτική, συμπεριφορική, κοινωνική κτλ.) σε πρώιμα στάδια διαφυλάσσοντας έτσι σε μεγαλύτερο βαθμό και για μεγαλύτερο διάστημα τη λειτουργική ικανότητα και αυτονομία του πάσχοντος.

Αιτιοπαθολογία
Η άνοια είναι το τελικό αποτέλεσμα μιας ευρείας γκάμας παθήσεων με πολύ διαφορετικό αιτιοπαθολογικό μηχανισμό που ωστόσο καταλήγουν στην απώλεια νευρωνικών κυττάρων του εγκεφαλικού φλοιού (εκφυλιστικές παθήσεις). Συχνότερη, κατά πολύ, αυτών είναι η νόσος Alzheimer. Παρότι ο παθογενετικός μηχανισμός δεν έχει ακόμα αποσαφηνιστεί τελείως, δύο στοιχεία σε βιοχημικό επίπεδο έχουν ταυτοποιηθεί ως έχοντα κεντρικό ρόλο:οι εξωκυττάριες πλάκες β-αμυλοειδούς και τα ενδοκυτταρικά νευροϊνιδιακά σύμπλοκα της πρωτεΐνης tau.
Οι πρώτες σχηματίζονται όταν οι νευρώνες αποδομώντας μια πρωτεΐνη, την APP, παράγουν μικρότερα πεπτίδια – “θραύσματα”, τα οποία σε κάποιες περιπτώσεις πολυμερίζονται μεταξύ τους και δημιουργούν τις πλάκες. Συγκεκριμένα το πεπτίδιο β αμυλοειδούς 42 έχει αναγνωριστεί ως το πλέον τοξικό. Το β-αμυλοειδές φαίνεται ότι προκαλεί δυσλειτουργία των νευρώνων και τελικά την απόπτωσή τους (προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος) δρώντας τόσο ενδοκυτταρικά όσο και εξωκυτταρικά σχηματίζοντας τις πλάκες. Η πρωτεΐνη tau αποτελεί δομικό κομμάτι του “ενδοκυττάριου σκελετού” των νευρώνων ο οποίος και λειτουργεί ως κεντρική “οδική αρτηρία” μεταφοράς υλικών από και προς την περιφέρεια του κυττάρου. Στην νόσο Alzheimer η πρωτεΐνη tau αποσπάται από τον σκελετό αυτό και σχηματίζει με άλλα ίδια μόρια “ινίδια” τα οποία και καταλήγουν σαν αδιάλυτα “κουβάρια” εντός του νευρωνικού κυττάρου, μπλοκάροντας την “οδική αρτηρία” και έτσι μειώνοντας την λειτουργικότητα του νευρώνα ως προς την συναπτική επικοινωνία του στα δίκτυα τα οποία έχει σχηματίσει.

Για περισσότερη ανάλυση και πληροφορίες παρακολουθήστε το ενσωματωμένο βίντεο με την σχετική εκπομπή της Πνευμονολόγου Ασημίνας Ζανιά “Χάριν Υγείας” με θέμα την άνοια με την συμμετοχή μου που μεταδόθηκε στις 3/1/2020 από το φιλόξενο κανάλι του Λύχνου.